Ein af þeim spurningum sem meðlimir Akademíunnar þurfa að svara er hvaða leikari og leikkona stóðu sig best. Þetta gæti hljómað ósköp einfalt en ég er hins vegar sannfærður um að svo sé ekki. Vandamálið er einfalt: Hvernig er farið að því að skilgreina hvað sé góður leikur? Hvað er það sem t.d. gerir Meryl Streep að eins góðri leikkonu og raun ber vitni? Þegar ég á að nefna einhver ákveðin atriði þá lendi ég strax í vandræðum. Ég tel mig geta greint góðan leik en hins vegar á ég mun erfiðara með því að benda nákvæmlega á þá þætti sem gera leikinn góðan.

Þessu þarf Akademían hins vegar að svara og er hún nú þegar búinn að nefna 20 leikara sem bera þóttu af á síðastliðnu ári. Þegar listinn er skoðaður þá vekja strax nokkrir hlutir athygli. Einkar margir breskir leikarar eru tilnefndir en það er nú s.s. ekkert nýtt þar sem Akademían hefur alltaf snobbað fyrir öðruvísi hreimi. Einnig eru þrír blökkumenn tilnefndir til verðlauna fyrir aðalhlutverk en það hefur ekki gerst í 30 ár. Annað sem vekur óneitanlega athygli er hversu margar tilnefningar eru veittar leikurum fyrir hlutverk þar sem þeir þurfa að berjast við einhvers konar andleg vandamál. Af fimm leikurum í aðalhlutverki voru þrír þeirra, þeir Tom Wilkinson, Russell Crowe og Sean Penn, í slíkum rullum. Sama gildir um leikkonurnar í aðalhlutverki en þar leika þær Judi Dench, Marisa Tomei og Sissy Spacek allar persónur sem berjast við andlega fötlun. Er þetta tilviljun? Ég held ekki.

Ef litið er á sögu verðlaunanna síðustu árin þá verður þessi tilhneiging Akademíunnar jafnvel enn ljósari en á síðustu árum hafa m.a. Jack Nicholson, Tom Hanks og Geoffrey Rush allir fengið styttur fyrir að leika andlega fatlaða einstaklinga. Hefur Akademían líka hlotið gagnrýni fyrir að láta tilfinningasemi ráða í vali sínu fremur en góðan leik og að Óskarinn sé að verða eins konar góðgerðarverðlaun.

Ég vil leyfa mér að halda því fram að meðlimir Akademíunnar séu einfaldlega að verðlauna fólk í hlutverkum þar sem auðveldara er að greina góðan leik. Það er án efa auðveldara að heilla aðdáendur í hlutverki þroskahefts einstaklings en aldraðrar húsmóður eða daðurgjarns yfirmanns. Ég nefni þetta síðasta dæmi í ljósi þess að næsta fullkominn leikur Hugh Grants í Bridget Jones's Diary hlaut enga viðurkenningu. Þetta þarf ekki að koma á óvart þar sem hlutverkið er hvergi nærri eins "sýnilegt" eins og t.d. rullan hans Ben Kingsley þó að hlutverkið sé sennilega litlu minna krefjandi.

Hlutverk Russell Crowes og Sean Penn eiga það sameiginlegt að leikararnir verða að ganga í hlutverk sem eru gjörsamlega ólík þeim sjálfum með öllum tilheyrandi smáhreyfingum og grettum sem þeim fylgja. Hér er því greinilegt hverjum sem er að þeir eru að leika og leggja sig alla fram. Vissulega gera þeir það báðir vel en maður veltir því óneitanlega fyrir sér hvort að margir séu ekki skildir eftir sem skiluðu frábærum leik þar sem þeir þurftu þó ekki að taka slíkum stakkaskiptum eins og fyrrnefndir leikarar.

Það verða án efa skiptar skoðanir um hver eigi að hljóta óskarinn í ár. Víst er að hverjum sýnist sitt í ljósi þess að enginn staðall er til um góðan leik. Þó er ljóst að því litríkari sem hlutverkin eru því líklegri eru leikarar til að hljóta viðurkenningu. Svo er bara spurning hvort slík hlutverk séu alltaf þau mest krefjandi.

Hallur Örn Jónsson