|
12. ÁGÚST 2002
MINORITY REPORT
Þegar maður hugsar
með hryllingi um þá glæpi sem framdir eru alltof oft í
samfélaginu veltir maður fyrir sér hvort einhvern
tímann verði til það samfélag sem er laust við glæpi.
Glæpalaust Ísland. Vonandi náum þeirri draumsýn í
framtíðinni en hverju erum við reiðubúin að fórna á
leiðinni? Erum við tilbúin að fórna frelsinu og gefa
“stóra bróður” miklu meiri völd eða erum við jafnvel
reiðubúin að loka nokkra sakleysinga inni til þess að
ná örugglega öllu ljótu köllunum? Viljum við byrja með
nytjastefnu á glæpamönnum til þess að góða fólkið sé
öruggt? Ég held ekki og vona að við náum glæpalausu
samfélagi með öðrum leiðum.
Minority Report
gerist árið 2054 í Washington DC í Bandaríkjunum. Þar
hefur yfirvöldum tekist að hanna óbrigðult
forvarnakerfi fyrir hina alvarlegustu glæpi sem við
þekkjum í dag, morð. Kerfið er byggt upp á fólki sem
sér framtíðina, í sambland við skemmtilega efna- og
tölvunarfræði. Þetta leiðir til þess að hægt er að
komast fyrirfram að því þegar morð er á dagskrá hjá
einhverjum mislyndum manni. Í raun sýnir kerfið
lögreglunni fyrirfram myndir af morðum, hvern á að
drepa og hver hinn væntanlegi morðingi er. Að þessum
upplýsingum fengnum er viðkomandi væntanlegur morðingi
handtekinn fyrirfram – áður en morðið er framið – og
þar eftir settur í fangelsi fyrir slæman ásetning.
Lítt kann ég nánari skil á þessu kerfi en menn í
framtíðinni hafa mjög mikla trú á því enda virðist það
virka vel og hefur komið í veg fyrir fjölda manndrápa
í gegnum árin í bandarísku höfuðborginni.
Þegar til stendur að
útvíkka forvarnakerfið og láta það ná yfir öll
Bandaríkin kemur til sögunnar fulltrúi frá
dómsmálaráðuneytinu sem vill vita nánar hvernig þetta
kerfi virkar. Fljótlega kemur í ljós að e.t.v. virkar
kerfið ekki eins vel og menn héldu, jafnvel getur
verið að einhverjir saklausir menn hafi verið
handteknir. Ákveðið misræmi virðist vera í kerfinu sem
leiðir til þess að það er ekki eins óbrigðult og menn
áður héldu. Tom Cruise, sem er í aðalhlutverki sem
heitasta löggan í forvarnadeildinni, sér sjálfan sig í
kerfinu – hann sér sjálfan sig drepa mann sem hann
ekki þekkir nein deili á. Þar sem Cruise er ekki
morðingi þarf hann því að sanna annað með því að sýna
fram á að kerfið sé ekki fullkomið og við það kemur
ýmislegt misjafnt í ljós í framhaldinu. Að vanda gerir
Cruise marga skemmtilega hluti og heldur áhorfendum
spenntum alveg til leiksloka.
Persónulega hef ég
aldrei verið mikið fyrir framtíðarmyndir. Ég fílaði
ekki Matrix, mynd sem flestir misstu vatn yfir. Matrix
var of mikil þvæla fyrir minn smekk. Minority Report
er gjörólík. Þótt ég setji ýmis spurningamerki við
forvarnavélina sem slíka þá er þráðurinn ekki byggður
upp með ruglinu einu saman líkt og Matrix. Minority
Report er einfaldlega mjög góð mynd. Hugmyndin að baki
er stórsnjöll, handritið er skemmtilegt og vel skrifað
og arkitektinn að myndinni er ekki alveg ónýtur.
Steven Spielberg hefur gert mörg meistaraverkin um
dagana og þó fornaldaspekúlantar sjái ekki snilldina í
verkum hans þá sé ég hana skýrt og greinilega.
Minority Report er nýjasta afurðin úr draumasmiðju
Spielberg og passar vel inn á milli fyrri stórafreka.
Ef forvarnakerfið
verður einhvern tímann raunhæfur möguleiki þá vona ég
að menn gleymi ekki misræminu sem síðar varð því að
falli. Misræmið kemur einfaldlega í veg fyrir að mér
hugnist þessi annars ágæta hugmynd. Þó vissulega sé
það fallega hugsjón að koma í veg fyrir glæpi með því
að handtaka „glæpamennina” fyrirfram þá held ég þetta
plott gangi einfaldlega ekki upp. Þó þetta misræmi sé
aðeins lítils háttar þá er allt misræmi af þessum toga
einfaldlega of mikið til þess að það virki í
heilbrigðu réttarkerfi. Sem betur fer búum við á
Íslandi við nokkuð gott réttarkerfi sem lokar ekki
inni saklausa menn – eða því trúum við og verðum að
trúa. Okkur finnst betra er að missa einhverja seka
menn en að loka þá saklausu inni. Við getum ekki leyft
okkur þann munað að beita nytjastefnu til að ná
örugglega öllu seku mönnunum – og nokkrum saklausum
líka – til þess að allir séu öruggir. Vonandi breytast
ekki þau mannréttindi á næstu áratugum að maður skuli
talinn saklaus uns sekt hans er sönnuð.
Heiðar
Ásberg Atlason er lögfræðingur.
|
