|
20.
JANÚAR 2002
KVIKMYNDIN SEM
LISTFORM: HRINGADRÓTTINSSAGA OG PSYCHO
Egill
Helgason hélt því fram á síðasta ári að
kvikmyndin væri dautt listform. Sú niðurstaða var
byggð á stuttlegri könnun á því hvað var í
gangi í kvikmyndahúsum Reykjavíkur einhvern daginn
þegar hann hafði ekkert að gera. Þá voru 10%
mynda í sýningu ekki amerískar og það var mjög
vont. Ekki hafði Egill þó fyrir því að fara á
amerísku myndirnar, það var nóg að vita um
uppruna þeirra. Fyrir Agli voru listamenn
kvikmyndanna dánir, Welles, Fellini, Hitchcock og
Truffaut; alvöru listamenn sem hefðu gert alvöru
kvikmyndir, alvöru listaverk. Að mati Egils voru
Hollywoodþvælur samtímans lítið annað en fylling
í eyðu hversdagsins. Hann bætti því við að
meðalmaðurinn Spielberg hefði ekki verið þess
verður að hella upp á kaffi fyrir hina
listamennina. Þvílíkt crap.
Þessi
niðurstaða Egils varð til þess að hann treysti
sér ekki í kvikmyndahús fyrr en fyrir fáum dögum
þegar hann fór að sjá Hringadróttinssögu.
Skemmst er frá því að segja að Egill virðist
hafa verið ánægður með það verk, enda ekki
annað hægt - myndin er algjör snilld, hreinasta
listaverk. Agli fannst þó vont að
"markaðsgaurar úti í heimi" hefðu verið
búnir að koma því að hjá honum fyrir löngu
síðan að myndin yrði eitthvert mesta stórvirki
kvikmyndasögunnar. Þetta er ágætis punktur hjá
Agli. Markaðssetning skiptir mjög miklu í hörðum
heimi kvikmyndanna því ef enginn fer í bíó þá
hætta menn einfaldlega að búa til kvikmyndir.
Markaðssetning Hringadróttinssögu er þó ekki
einsdæmi. Einn af meisturum kvikmyndanna, að mati
Egils, Alfred Hitchcock, hefur líklega haft snjalla
markaðsmenn á sínum snærum. Þeirri ranghugmynd
hefur nefnilega verið troðið inn hjá saklausu
fólki að frægasta mynd Hitchcock, Psycho, hafi
verið eitt helsta listaverk kvikmyndasögunnar.
Í
svipinn man ég ekki hvað ég var gamall þegar ég
heyrði fyrst talað um Psycho. Þessi mynd átti að
vera meistarastykki. Það eru heldur ekki miklar
ýkjur að halda því fram að sturtuatriðið í
Psycho sé einhver frægasta sena kvikmyndanna fyrr og
síðar. Einhverra hluta vegna þá sá ég samt ekki
Psycho fyrr en fyrir tveimur árum síðan. Ég varð
fyrir gríðarlegum vonbrigðum. Listaverkið, sem svo
var kallað, var nauðaómerkileg mynd og skildi
lítið eftir sig nema gremju yfir því að hafa eytt
tíma í svona vitleysu. Og sturtuatriðið. Jæja,
ég held að eftirlíkingin í Simpson hafi verið mun
betri heldur en frumgerðin hjá Hitchcock. Einhver
var samt búinn að koma því inn hjá mér að
Psycho væri algjört listaverk.
Kannski
er ég ósmekkvís á list. Ég vil samt halda því
fram að kvikmyndin lifi góðu lífi sem listform og
margar mjög góðar myndir hafi verið gerðar
síðustu árin. Jafnvel myndi ég kalla sumar
þessara mynda listaverk, jafnvel einhverjar frá
Ameríku. Egill vill hins vegar meina að
Hollywoodframleiðslan sé ekki list því samkvæmt
skilgreiningu þá verður kvikmynd nauðsynlega að
hafa eitthvað djúpt undirliggjandi í hverri einustu
senu til að teljast list. Kvikmyndin verður að
flytja "nýja hugsun, nýjar aðferðir, óþekkt
sannindi." Egill tekur það ekki beinlínis fram
en myndin verður helst að vera leiðinleg líka.
Vel
má vera að einhverjar af myndum þessara meistara
kvikmyndanna að mati Egils séu hlaðnar djúpri
merkingu. Ég sá hins vegar ekki listina í Psycho.
Kannski er listin í þeirri mynd eitthvað sem enginn
skilur nema kaffihúsaspekingar sem tala ekki um
annað en gömlu dagana í frans. Listaverk
kvikmyndanna að mati Egils eiga það sameiginlegt
að fæstar þeirra eru skemmtilegar. Það nennir
enginn að horfa á þessar myndir, þær eru
hreinlega leiðinlegar. Egill viðurkennir sjálfur
að það hafi verið "þolraun" að horfa
á myndir Tarkovskí en þær væru með öllu
ógleymanlegar. Það á ekki að vera þolraun að
horfa á góða kvikmynd, listaverk eða ekki
listaverk.
Það
sem ég skil ekki er af hverju Agli finnst allar
Ameríkumyndir segja sömu söguna eða af hverju
þær séu allar vondar og innihaldslausar. Það er
dapurlegur rökstuðningur hjá jafn klárum manni og
Agli að halda því fram myndir séu ekki listaverk
bara af því að einhver nennir að horfa á þær.
Enn dapurlegra er þegar því er haldið fram að
kvikmynd skuli sjálfkrafa vera óhæf sem listaverk
einfaldlega af því að hún er skemmtileg, hafi
verið markaðssett eða gerð í Hollywood.
Kannski
er þetta bara vinstri armurinn á Agli Helgasyni.
Hann getur líklega ekki sem alvöru
kaffihúsaspekingur viðurkennt að neitt gott komi
frá Ameríku, að minnsta kosti ekkert listrænt.
Ameríkumaskínan er bara að græða peninga og það
er hið versta mál. Hreinasta aðför að
kvikmyndinni, sjöundu listinni - la septieme art.
Fyrir honum eru einu alvöru listamennirnir þeir sem
hafa eytt ævinni í að þamba kaffi í París.
Heiðar
Ásberg Atlason pistlahöfundur
er lögfræðingur sem stundar
framhaldsnám við University of Miami.
|
